شناسه خبر : 245590
95/11/3 - 12:01 - 2017-1-22 12:01:01
معاهده ترکمنچای چگونه باعث قوت نظریه ولایت فقیه شد؟
بازخوانی اندیشه های ملااحمد نراقی؛

معاهده ترکمنچای چگونه باعث قوت نظریه ولایت فقیه شد؟

ملأ احمد نراقی(ره) در کتاب«عوائدالایام» دریکی از عواید آن به بحث تفصیلی پیرامون ولایت‌فقیه می‌پردازند و بحث خویش را بر این مبنا که ولایت باید به نصب الهی باشد آغاز می‌کنند.

گروه آیین و اندیشه فرهنگ نیوز:علامه مولى احمد بن محمدمهدی نراقى، معروف به فاضل نراقى (م ۱۲۴۵ ق) از علمای بنام قرن سيزدهم هجرى و البته کمتر شناخته‌شده است. علامه حسن‌زاده آملی از نراقی، با برخی تعابیر ازجمله: «نابغه دهر و جامع كليه فنون و علوم، دایرة‌المعارف ناطق و...» از آن مرحوم به‌عنوان نوادر روزگار و اکابر علمای اسلام یادکرده  و می‌فرماید: «وقتی در محضر مبارک حضرت استاد علامه طباطبایی! تشرف داشتم که از نراقیان سخن به میان آمد، فرمودند: نراقیان هر دو از علمای بزرگ اسلام و ناشناخته‌اند»

شخصیت اجتماعی و فرهنگی نراقی:

اگرچه در زمان نراقی فقهاى بزرگ و مشهورى وجود داشته‏اند اما شخصيت اجتماعى وى دركنار ابعاد ديگر، او را از ديگران ممتاز نموده است. خصائص شخصی و حکومتی شاهان قاجار و جنگ‌های ایران و روس از عوامل تأثیرگذار در ورود نراقی به مباحث اجتماعی بود.

چند سال بعد از بازگشت ملأ احمد نراقی از نجف به وطن خود کاشان ، مرجعیت، رهبری و هدایت مردم را بر دوش گرفت، در این مقطع حوادث سرنوشت سازی به وقوع پیوست که یکی از مهم‌ترین آن‌ها جنگ‌های ایران و روس بود.این جنگ‌ها سرمایه‌های مادی و معنوی بسیاری آر از ملت ایران گرفته نتیجه‌ای از آن حاصل نشد تا اینکه علما وفقها وارد کارزار شدند. وی از فقهای پیشرو در این حرکت بود که به همراه سایر فقیهان و عالمان شیعه به صدور حکم جهاد بر ضد تجاوزات دولت روسیه اقدام کرد و مردم را به مبارزه و پیکار فراخواند.از منظر مورخان و صاحب‌نظران اگر این اقدام صورت نمی‌گرفت نمی‌توان تصور کرد که دران مقطع از تاریخ چه بر سر این سرزمین می‌آمد.

فعالیت‌های نراقی صرفاً به این قضیه، تألیف کتاب و تربیت شاگرد نگذشت بلکه در جهت مواجهه و مقابله با هجمه‌ها و شبیخون‌های فرهنگی سکوت نکرد و با تمام توان به روشنگری و مقابله با آن‌ها پرداخت. در این دوران، فردی به نام هنری مارتین از گروه «پادریان» در ایران به فعالیت‌های ضد فرهنگی  اقدام می‌کرد. او به‌عنوان یک کشیش و مبلغ مسیحی در طول یازده ماه اقامت خود در ایران علاوه بر ترجمه انجیل و عهد جدید، کتابی به نام «میزان الحق» در حقانیت دین مسیح و نفی وحی و قرآن نگاشت و باپشتکار و جسارت عجیبی با عالمان اسلام به مشاجره و مناظره پرداخت.

هنری مارتین با ترفندهایی که آموخته بود در شبهه افکنی و ایجاد تردید میان جوانان بسیار ماهر بود چنان‌که توانست در این زمینه به موفقیت‌هایی هم‌دست یابد. مأموریت او در سال ۱۲۲۷ هـ. ش در ایران به پایان رسید و عازم کشور ترکیه شد و در همان سال درگذشت؛ اما سالیان دراز شبهات او در میان محافل علمی و عمومی مردم باقی و مطرح بود.

درآن ایام پاسخ‌های بسیاری در نفی نظرها و شبهه‌های مارتین پادری نوشته شد؛ اما چون اغلب نویسندگان آن از مایه علمی لازم و کافی بهره‌مند نبودند، نه‌تنها نتوانستند از عمق تأثیرات آن بکاهند؛ بلکه خود باعث تحکیم این جبهه شوم فرهنگی شدند. در این میان فقط سه نگارش از استحکام و برهان قاطعی برخوردار بود که بارزترین آن کتاب «سیف الامه و برهان المله» نوشته ملأ احمد نراقی بود. این فقیه پرتلاش در پویایی، رسایی و گویا کردن محتوای این کتاب سنگ تمام گذاشت و در تکمیل آن با ده نفر از شخصیت‌های یهود به مذاکره علمی نشست.

نراقی برای آشنایی کامل با اندیشه‌های یهود و نصارا و فهم صحیح از محتوای «عهد عتیق» و «عهد جدید» گروهی از زبان‌دانان و علمای اهل کتاب را گردآورد و با کمک آنان هم با زبان عبری آشنا شد و هم به رموز اندیشه‌های آنان در کتاب مقدسشان پی برد و سپس با رسالة خود تمام افکار و شبهات هنری مارتین مسیحی را پاسخ داد و خدمت بزرگی را به اسلام عرضه نمود.

ملأ احمد نراقی و طرح نظریهولایت‌فقیه:

اشتغال به امور اجتماعى و سياسى و سعى وى در طرح مباحث جديد فقهى به‌گونه‌ای كه با مسائل مستحدثه هماهنگ باشد او را به فقيهى زمان‌شناس، مبتكر و مجدد كه حقايق زمان خود را به‌خوبی درك مى‏  كرد تبديل كرده بود. نمونه‏ هايى از درك عميق از حقايق و تحقيق فراگير وى را در كتاب عوائد الايام مى‏توان ديد. طرح مبحث ولایت‌فقیه از نمونه‏ اى بارز اين ابتكارات هست که به‌صورت مفصل و منسجم مطرح نموده است.

 ملأ احمد نراقی در مقدمه کتاب «معراج السعاده» در ابتدا به ستایش از فتحعلی‌شان قاجار می‌پردازد چرا که فتحعلی شاه در ابتدای حکومت به حمایت از دین برخاست و تلاش زیادی در جهت برقراری روابط حسنه با عالمان دین داشت تا جایی که می‌گفت: «سلطنت ما به نیابت از مجتهدین عهد و ما را به سعادت ائمة هادین مهتدین سعی و جهد است.» که البته این‌ها تظاهر به دینداری و باهدف ایجاد مقبولیت و منافع شخصی بود. این شرایط چندان به طول نینجامید و اهداف پشت پرده شاه قاجار مشخص شد. مرحوم نراقی در چنین شرایطی در برابر حکومتی به‌ظاهر مذهبی قرار گرفت و از این فرصت در جهت تثبیت و نشر فرهنگ تشیع بهره می گیرد و در نهایت نظریه ولایت فقیه را مطرح ساخت. بعد از طرح نظریه ولایت‌فقیه حاکم فتحعلی‌شان قاجار را به کاشان راه نمی‌دهد و ایستادگی می‌کند از این به بعد خط ایستادگی روحانیت شروع می‌شود. بعدازاین ما شاهد شروع ایستادگی مرجعیت شیعه هستیم. در این دوره تلاش مرجعیت برای تأثیرگذاری بر حاکمیت برای به تبعیت درآوردن حاکمیت است.

امام خمینی(ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران  بر بحث ولایت فقیه تأکید کرده و در کتاب "ولایت‌فقیه"، سابقه‌ی این بحث را به گذشتگانی از فقها نسبت داد و آن‌ را بحثی جدیدالتأسیس ندانست. امام خمینی(ره) از ملأ احمد نراقی به‌عنوان یکی از پشتوانه‌های فکری خود نام برد. و در این باره می فرماید: "از متأخرین مرحوم نراقی همه‌ی شئون رسول‌الله را برای فقها ثابت می‌دانند".امام  خمینی(ره) از دیگر فقهایی نیز نام برد و مرحوم نائینی و کاشف الغطاء را ازجمله قائلین به بحث ولایت‌فقیه دانست اما در این میان، ملأ احمد نراقی بیش از دیگران موردتوجه قرار گرفت. البته لازم است این نکته را بیان کنیم که نظریه ولایت‌فقیه که از آغاز اجتهاد در کتاب‌های فقهی راه پیدا کرد، باکمال تأسف به هنگام تنظیم و تبویب باب‌های فقهی، باب خاصی به این موضوع مهم و حیاتی اختصاص نیافت و فقیهان در بحبوحه کتاب‌های فقهی خود و در باب‌های گوناگون، هر جا که اجرای حکمی منوط به اذن حاکم بوده، از ولایت‌فقیه بحث کرده‌اند؛اما مرحوم نراقی! جزء اولین فقهایی است که رسالة مستقلی که در این باب تألیف نمود که پس از ایشان در فقه سیاسی شیعه تحولی عظیم پدید آمد.

ملأ احمد نراقی(ره) در کتاب«عوائدالایام» دریکی از عواید آن به بحث تفصیلی پیرامون ولایت‌فقیه (حاکم) می‌پردازند و بحث خویش را بر این مبنا که ولایت باید به نصب الهی باشد آغاز می‌کنند و با نقل 19 روایت درشان و جایگاه علما و فقها، آن‌ها را دارای شان ولایت از طرف پیغمبر(ص) و امام(ع ) می‌دانند. ایشان ادعا می‌کنند که فقها همان ولایت نبی و امام(ع) را در تمام امور دارا هستند، مگر در مواردی که به دلیلی خارج‌شده باشد و مرجع مردم درامور دین و دنیا می‌باشند. ایشان بحث خود را با اجماع و روایات اثبات کرده و موارد زیر را در شئون فقها می شمرند: افتاء، قضا، حدود و تعزیرات، تصرف و حفظ اموال یتیمان، دیوانگان، سفیهان و غایبان، تصرف در اموال امام(ع) در زمان غیبت و...

اما در نهایت این حضرت امام خمینی(ره) بود  که در آثار خویش مانند رساله اجتهاد و تقلید، تحریر الوسیله، کتاب البیع، ولایت‌فقیه و در بیانات و احکام و دستورات صادرشده در دوران جمهوری اسلامی، ولایت‌فقیه و جایگاه و شئون آن را بیان می‌نمایند و در نهایت تحت رهبری وی حکومت جمهوری اسلامی ایران با اندیشه ولایت فقیه تحقق پیدا می کنند.



اضافه کردن دیدگاه جدید

  

Xتبلیغات