شناسه خبر : 247528
95/11/27 - 15:32 - 2017-2-15 14:32:30
نئودئوبندیه و تغذیه فکری گروه های افراطی
بازخوانی نفوذ دئوبندیه در کشورهای اسلامی:

نئودئوبندیه و تغذیه فکری گروه های افراطی

سقوط طالبان در افغانستان به معنای پایان حیات ایدئولوژی نهضت دئوبندیه نیست، چراکه این نهضت در پاکستان و افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی و جنوب شرق آسیا تداوم پیدا می‌کند.

گروه آیین و اندیشه فرهنگ نیوز: در یک سده گذشته، جریان‌ها و مکاتب مهمی در جهان اسلام و منطقه به وجود آمده‌اند که ازنظر اعتقادی، سیاسی و اجتماعی نقش اساسی داشته‌اند.در یک دهه گذشته نیز عمده جریان‌های بیرون آمده ،جریان‌ها و گروه‌های عمدتاً با تفکرات افراطی و سلفی بوده است. در میان جریان‌ها و مکاتب فکری و فرهنگی یک سده اخیر، دئوبندیه از  مهم‌ترین جریان‌هایی است که باهدف آزادسازی هند از استعمار انگلیس به وجود آمد و درگذر زمان به مکتب مهم و تأثیرگذار فکری و سیاسی تبدیل گردید.

شکل گیری دالعلم دئوبندیه در شبه قاره:

دئوبندیه نماینده نوعی تفکر کلامی و فقهی-در چهارچوب فقه حنفی و کلام ماتردیدی-متاثر از بیشتر گرایش‌های تصوف شبه‌قاره هند و منسوب به مدرسه دارالعلوم دئوبند است که شیخ محمدقاسم نانوتوی در 15 محرم 1283 ق با همکاری شیخ رشید احمد کنکوهی در منطقه دئوبند هند تأسیس کرد. بر این اساس می‌توان گفت که این جریان یک تفکر التقاطی است که در فقه و کلام به اهل سنت و در تصوف به مکتب تشیع نزدیک است.

دارالعلوم دئوبندیه اگرچه شروع حرکت خود را با یک استاد و یک معلم آغاز کرد ولی طولی نکشید که هرساله پذیرایی چندین هزار طالب«طلبه-دانشجو» گردید و دیری نگذشت که این مکتب مرکز مطالعات کلامی گردید و جوانان اهل سنت از کشورهایی همانند ترکستان، روسیه، چین، ایران و افغانستان به دئوبند آمدند.

در مورد ایران باید بگوییم که عمده طلاب ایرانی از مناطق سنی نشین به‌خصوص استان سیستان و بلوچستان راهی این دارالعلم می‌شدند. همچنین لازم است که این نکته را بیان کنیم که ازنظر سطح علمی، این مدرسه نزد اهل سنت به «الازهر دوم» معروف است.این موضوع بیانگر تأثیرگذاری فکری و اندیشه‌ای آن در فضای فکری و ایدئولوژیک اهل سنت کشورهای نام‌برده شده است.

تا به امروز به  تعریف و شناسایی دئوبندیه به‌عنوان یک نهضت یا یک جریان چندان توجهی صورت نگرفته و لذا این بحث پیشینه چندانی ندارد و علتش هم این است که چون کمتر به‌عنوان یک جریان و نهضت دیده‌شده است. البته ناگفته نماند که آنچه از این جریان تاکنون بدان توجه شده، جنبه‌های کلامی آن بوده است.

شاخصه های دئوبندیه:

به هر صورت،واقع امر این است که دئوبندیه یکی از نهضت­های مهم جهان اسلام معاصر در حوزه جغرافیایی شبه‌قاره هند در نیمه دوم سده نوزدهم هجری است که دو مشخصه عمده دارد:

1.تأکید بر اجرای شریعت اسلامی در تمام سطوح زندگی، چه در سطح حاکمیت سیاسی و چه در سطح زندگی مردم.

البته باید توجه داشت که برای اجرای شریعت، آن‌ها تفسیر و برداشت خود رادارند نه آنچه خواست اسلام ناب است. از این رویکرد هست که دئوبندیه شباهت بسیار نزدیکی به وهابیت و القاعده دارد.البته در نزدیکی دئوبندیه به وهابیت، تحصیلات علما و بانیان و مدرسان این مکتب نیز تأثیرگذار بوده است؛ چراکه بیشتر آن‌ها تحصیلات عالیه خود را در حجاز(مکه و مدینه) نزد شیوخ وهابی طی می‌کنند.به‌هرحال نهضت دئوبندیه از این باب به وهابیت شبیه است و از زمان شکل­ گیری­ اش تا دهه  نخست قرن ۲۱میلادی نقش بسزایی در شکل­ گیری نهضت­ های اسلام­گرا در افغانستان و پاکستان و آسیای مرکزی و سراسر مناطق کشورهای جنوب شرقی آسیا داشته است.

2. مبارزه با استعمار انگلستان:

زمان شکل گیری این جریان به دوران حاکمیت استعمار بریتانیا بر هند از نیمه سده نوزدهم و اواخر سده نوزدهم  و مبارزه مردم علیه استعمارگران برمی‌گردد و از آن زمان هست که دئوبندی­ها وزن سیاسی پیدا می­کنند و به ایفای نقش در تحولات شبه‌قاره می­ پردازند. بر این اساس پایه‌های اولیه این جریان فکری در هند شکل گرفت و با تجزیه هند، دئوبندیه نیز به دو بخش شد و گروهی از آن‌ها به پاکستان مهاجرت کردند. این گروه از علمای دئوبندیه که به پاکستان مهاجرت می­کنند تا به امروز پایه­ گذار و پرچم‌دار اسلام­گرایی در پاکستان هستند؛به‌خصوص از زمان حمله ایالات‌متحده آمریکا به افغانستان، جهاد علیه تجاوز ایالات‌متحده آمریکا را سرلوحه کار خود قرار می­ دهند اما جمعیت علمای هند در همان هند باقی می­ ماند و حزب جماعت اسلامی را به وجود می­ آورد و این گروه همچنان خود را طلایه­ دار اندیشه­ های اصیل دئوبندیه می‌داند.

دئوبندیه و رادیکالیسم؛

آن بخش از دئوبندیه که از هند جداشده و به پاکستان آمدند معروف به نئودئوبندیه شدند که از دوره آن دو گروه رادیکال و افراطی و ضد تشیع به نام سپاه صحابه و لشکر جهنگوی شکل گرفت که امروزه بیشتر ترورهای شیعیان و اقدامات خرابکارانه علیه شیعیان از سوی این گروه‌ها صورت می‌گیرد. شیعیان پاکستان هم در مبارزه با سپاه صحابه و لشکر جهنگوی، سپاه محمد را تشکیل می­دهند.

یکی از رویکردهای بارز این گروه‌ها و همه گروه‌های که بعد از دهه 90 در پاکستان شکل می‌گیرند، رویکرد مقابله و مبارزه علیه قدرت­های غربی و بعد به‌طور خاص علیه ایالات‌متحده آمریکا و تجاوز ایالات‌متحده آمریکا به افغانستان است.

این جریان،علاوه بر پاکستان توانست در میان کشورهای آسیای جنوب شرقی و آسیای مرکزی هم نفوذ مضاعفی پیدا کند، چنان‌که در اواخر دهه ۷۰ و کل دهه ۸۰ تقریباً مصادف با صدمین سال تأسیس دارالعلوم دئوبند، تعداد مدارس دئوبندیه در منطقه جنوب شرقی آسیا به حدود نه هزار باب مدرسه رسیده بود اما تندروترین گروه مبارزی که از ایدئولوژی نهضت سیاسی دئوبندیه پس از تجزیه شبه‌قاره هند پدید می­آید، جریان طالبان در پاکستان و سپس در افغانستان است.

از وجوه دیگر این جریان که از دهه 80به بعد اتفاق می‌افتد این است این مدارس موردحمایت عربستان سعودی و مبلغین وهابیت قرار می‌گیرند. از این زمان باید دنبال رسوخ اندیشه‌های وهابیت در نئوبندیه در پاکستان گشت. هر چند قبل از این هم شباهت‌های بین دئوبندیه و وهابیت در ظواهر امر اسلامی بود ولی در نگاه جامع آن‌ها به امور دینی، تفاوت‌های عمیقی دیده می‌شد و حتی ردیه های هم علیه یکدیگر می‌نوشتند و همدیگر را تکفیر می‌کردند و علمای وهابی وجود هرگونه رابطه و قرابت را با آنها  را منکر می شدند و علمای دئوبندیه علیه وهابیت ردیه‌های می‌نوشتند.

ولی این شباهت­ ها را دلیل بر چیزی نمی‌توان گرفت و حتی تأکید صرف آن‌ها بر قرآن و حدیث که موردتوجه و رجوع علمای وهابیت بوده را نیز نمی ­توان دلیلی بر همخوانی این تفکرات گرفت لیکن نفوذ وهابیت از طریق این مدارس و با پول حمایت عربستان سعودی نقطه آغاز پیوند تفکر نئوبندیه با وهابیت است که باز نقطه‌ی اوج آن را در همین گروه­های طالبان و سپاه صحابه و لشگر جهنگوی و امثال این‌ها می­توان دید.

سقوط طالبان در افغانستان به معنای پایان حیات ایدئولوژی نهضت دئوبندیه نیست، چراکه این نهضت در پاکستان و افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی و جنوب شرق آسیا تداوم پیدا می‌کند و از این زمان به بعد تمام جریان‌ها و گروه‌های که از دهه 90 و 2000 به بعد در پاکستان شکل می‌گیرند نظیر حرکت مجاهدین، حرکت انصار، جیش محمد، لشکر طیبه و حزب المجاهدین و گروه البدر و حرکت جهاد اسلامی همه با الهام از این ایدئولوژی در پاکستان پدید آمدند.

در پایان به این نکته هم باید توجه داشت که بخش‌های از خاک ایران نیز درگیر این مسئله شده است. در ایران بیش‌ترین نفوذ این جریان در منطقه سیستان و بلوچستان است و علمای اهل سنت منطقه توانستند در شهر زاهدان یک دارالعلوم تأسیس کنند. علمای اهل سنت این منطقه به نظر می‌رسد که  توانستند دست‌کم نزد دستگاه­ های مسئول در جمهوری اسلامی این را به اثبات برسانند که واقعاً دنباله ­روی جریان نئودئوبندیه و وهابی گری و طالبانیسم نیستند و جریان کلاسیک حوزه علمیه دینی دئوبند را که به‌صورت اصیل در شبه‌قاره هند بود، دنبال می­کنند و مبانی و ارزش‌های متعالی اسلام مدنظر آن‌ها هست. 



اضافه کردن دیدگاه جدید

  

Xتبلیغات