شناسه خبر : 249847
95/12/27 - 14:57 - 2017-3-17 14:57:26
نقش های چندگانه نماز جمعه در جامعه
نماز جمعه و قوام بخشی به امت اسلامی:

نقش های چندگانه نماز جمعه در جامعه

«نماز جمعه به علت حضور و اجتماع امت اسلامی در آن، محل برخورد و تماس و ارتباط متقابل افراد و محلی برای بیرون کشیدن آنان از انزوا دل مشغولی ها و روزمره گی هاست. نماز جمعه، موجد هماهنگی ، وحدت فکری و توافق اخلاقی در جامعه است».

گروه آیین و اندیشه "فرهنگ نیوز"؛ نماز جمعه، فریضه ای هفتگی است که به صورت جماعت خوانده می شود و هر جمعه، تعداد عظیمی از مسلمانان برای ادای آن گرد هم می آیند. این نماز بیانگر ماهیت اجتماعی و سیاسی نظام اسلامی و مظهر پشتیبانی امت اسلامی از حکومت الهی واسلامی است. در خطبه های نماز جمعه مردم و امت اسلامی از امور سیاسی،اجتماعی،اقتصادی و نظامی جامعه خود آگاه می گردند.

درباره مصالح مسلمانان و کشورهای اسلامی، وقایع و پدیده های بین المللی و کیفیت رفتار و روابط با سایر ملتها و دولت ها بحث می شود، لذا در استقلال و موجودیت اسلامی جامعه، رشد آگاه های مردم و ایجاد همبستگی بین آنان تاثیر به سزایی دارد. نوشتار پیش روی، در ادامه مجموعه یادداشت های نماز جمعه، به نقش های چندگانه این فریضه عبادی در جامعه می پردازد.

نقش عبادی نماز جمعه:

بدون شک اولین جنبه از نقش های چندگانه نماز جمعه، نقش عبادی این فریضه است که در خود زمینه های لازم را برای دور نگاه داشتن امت اسلامی از مفاسد و منکرات و فحشا را مهیا می سازد و زمینه های تقوا و پرهیزکاری را تقویت می کند. اهمیت این امر تا جایی است که رسول خدا(ص) در حدیثی از مومنین می خواهد که با ابزارهای مختلف از جمله تشویق اهمیت و ارزش نماز جمعه را به فرزندان خود تبیین کنند. از سوی دیگر تامل در این امر بسیار مهم است که«انما جعلت یوم الجمعه، کان الجمعه مشهد عام فاراد ان یکون الا امر سبب الی موعطتهم و ترغیبهم و ترهبیهم من المعصیه و توفیقهم علی ما اراد من مصلحه دینهم و دنیاهم و بخبرهم بما ورد علیهم من الافاق التی لهم فیها المضره و امنفعه»(علل الشرایع،ج9، ص265).

یعنی کسی که در نماز جمعه شرکت می کند به علت توجه و بهره مندی از خطیبه های نماز نسبت به امور دینی و دنیای خود آگاهی بیشتر کسب کرده و لذا سود بیشتری نیز کسب می کند. نکته جالب تر در این نقش از نماز جمعه، توصیه شده است که مسئولان حکومت اسلامی زمینه حضور زندانیان را در نماز جمعه مهیا سازند که آنها نیز از مزایایی دینی و دنیوی این امر برخوردار شوند؛ چنانکه در سیره امیرالمومنین(ع) انجام می شده و زندانیان مختلف بر اساس نوع جرمی که مرتکب شده بودند با تمهیدات مختلف در نماز جمعه مشارکت داده می شدند«ان علیا (ع) کان بخرح اهل السبحون من الحبس فی دینی اوتهمه الی الجمعه فیشهدونها»(مستدرک،ج6، ص27). 

بدون شک تمام اعمال و رفتارهای که در اسلام توسط مومنین انجام می گیرد، اگر با نیت پاک و برای رضایت خداوند باشند، امر عبادی تلقی شده و مورد عنایت خدای سبحان قرار می گیرد. از اینرو نماز جمعه نیز در کنار امور عبادی دیگر، اولین نقشش، نقش عبادی است. با این حال این امر عبادی شاخص های دیگری نیز دارد که آن را از دیگر امور امور عبادی متمایز می سازد که به برخی از مهم ترین آنها اشاره می کنیم؛

-در انجام این امر عبادی، مردم شهر و محل در یک جا گرد هم می آیند که در حقیقت اجتماع امت اسلامی در یک مکان ضرورت انجام این امری محسوب می شود.

-یکی دیگر از وجوه نماز جمعه این است که حاضرین باید به خطبه های نماز توجه کنند و در حقیقت خطبه ها جزئی از نماز تلقی می شوند.

-در این نمازپیوند بسیار نزدیک دین و سیاست برقرار می گردد و این مسئله ای بسیار مهم و قابل توجه است.

بدین ترتیب نماز جمعه و خطبه های آن در نحوه اداره امور عمومی در جامعه اسلامی، واجد جایگاه ویژه ای است. این نهاد، محلی است برای بروز مشارکت عمومی در حیات جامعه اسلامی، و ایجاد تعدیل و تعادل در خواسته های مردم و برنامه های حکومت به نوعی، نظارت عمومی بر برنامه ها و جریانات سیاسی، اقتصادی، اجتاعی و فرهنگی کشور می باشد.

نقش ارتباطی نماز جمعه:

همانگونه که در یاداشت های قبلی هم که بصورت مستقل به نقش ارتباطی این رسانه دینی پرداختیم، نماز جمعه نقش بسیار مهم در امر اطلاع رسانی دارد. این اطلاع رسانی در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و در یک کلام تمام آنچه را جامعه اسلامی با آن مواجه است را تشریع می کند. یکی از نکات بارز در این نقش این است که مخاطب از زبان خطیب نماز جمعه، اطلاعاتی را کسب می کند که برای اولین بار بیان می گردد و حاوی اطلاعات بسیار مهم و مستند می باشد.این امر در زمانه کنونی از اهمیت وافری نیز برخوردار گردیده است چرا که امروزه رسانه های مختلف با شیوه های مختلف تلاش می کنند اخبار را تحریف کرده و یا متناسب با نظر و دیدگاه های خود به مخاطب برسانند.

نقش مشارکت اجتماعی نماز جمعه:

جامعه اسلامی همواره با دشمنان مختلف داخلی و خارجی مواجه و روبرو است که ارکان دین مقدس اسلام و نظام اسلامی را نشانه تهدید می کنند. در کنار این امر گاهی نیز جامعه و مردمان آن به علل مختلف از جمله بلایای طبیعی دچار مشکل می شوند. در چنین شرایطی نماز جمعه نقش ممتازی را ایفا می کند و یکی از نقش های چند گانه آن در این زمان تشویق و ترغیب مردم به مشارکت اجتماعی است. البته این مسئله در ابعاد دیگری مثل مشارکت مردم به حضور در صحنه های مختلف انتخابات نیز خود را نشان می دهد. نماز جمعه به عنوان یک رسانه دینی که مبانی آن و سخنان خطیب آن بر اساس دین وآموزه های قرآنی است توسط مردم مورد قبول قرار می گیرد و در برابر دعوت و تشویق به مشارکت های اجتماعی، مردم بر خود لازم می دانند که در صحنه های ضروری حضور و مشارکت داشته باشند که این امر در نهایت منجر به تقویت پایه های اساسی حکومت اسلامی می گردد که دشمنان هرگز نتوانند بین حاکمیت الهی و مردم تفرقه و نفاق ایجاد کنند.

نقش سیاسی نماز جمعه:

یکی از مهمترین شاخص ها و نقش های نماز جمعه، نقش سیاسی این امر عبادی است. در خطبه های دوم نماز، امام جمعه درباره مسائل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و دیگر امور جاری در سطح منطقه ، کشور و جهان صحبت می کند. در حقیقت این تربیون به تشریع دیدگاه حکومت اسلامی و آموزه های دینی نسبت به تحولاتی که در حال رخ دادن است و نحوه واکنش امت اسلامی چگونه باشد را تشریع می کند. نماز جمعه، به دلیلی شکل برگزاری خاص آن و شرایط شرکت کنندگان و آثار و پیامدهایی که می تواند در داخل و خارج از کشور داشته باشد، به منزله یک حرکت وسیع سیاسی، دارای جلوه خاصی است.

نقش تربیتی-رفتاری نماز جمعه:

یکی از مهترین نقش ها نماز جمعه و در عین حال کمتر توجه شده، نقش تربیتی-رفتاری نماز جمعه است. اهمیت خطبه های نماز جمعه و در حالت کلان، کلیت نماز جمعه از بعد تربیتی و رفتاری است. اهمیت این مسئله تا جایی است که در صدر اسلامی حتی زندانیان را با مراقبت به نماز جمعه می آوردند و پس از برگزاری نماز، دوباره به زندان برگردانده می شدند. نماز جمعه به علت حضور و اجتماع امت اسلامی در آن، محل برخورد و تماس و ارتباط متقابل افراد و محلی برای بیرون کشیدن آنان از انزوا دل مشغولی ها و روزمره گی هاست. نماز جمعه، موجد هماهنگی ، وحدت فکری و توافق اخلاقی در جامعه است.

نقش رزمی نماز جمعه:

خطبه های نماز جمعه علاوه بر ارزشهای عبادی و سیاسی که در بطن خود دارد، یک نمایش بزرگ رزمی و بسیج عمومی نیز است که در چند محور خود را نشان می دهد:

اولا: ایراد خطبه های نماز از سوی امام جمعه به صورت ایستاد، نمایانگر ایستادگی و مقاومت و آمادگی همیشگی رهبران و مسوولان دولت اسلامی است و این طبعا به بسیج و تهییج عمومی نیز می انجامد. دوما: اتکای امام جمعه به سلاح یادآور این مطلب است که هرگاه سلاح و تجهیزات و قدرت نظامی زیر چتر ایمان و توحید در راه خدا قرار گیرد، می تواند کارساز و مفید واقع شود، زیرا تسهیلات پیشرفته و سلاح های مدرن نظامی به تنهایی نمی تواند کاری از پیش ببرند. سوم اینکه، حکومت اسلامی همیشه باید درحال تجهیز و افزودن به قدرت دفاعی خود باشند که هیچ ابرقدرتی حتی توان فکر حمله کردن به مرزهای جامعه اسلامی را نداشته باشند.

در نهایت اینکه، حضور مردم در نمار جمعه نشان دهنده حضور یکپارچه امت اسلامی و پذیرش مسوولیت اجتماعی و اعتقادی در جامعه جهت پشتیبانی از مسوولان نظام اسلامی در عرصه های داخلی و خارج و خنثی کننده برنامه های دشنمان دین الهیاست. همچنین پیامهای این رسانه عظیم به دور از هر نوع بوروکراسی و تشریفات اداری برخوردی پویا و فعال و بعضا سریع با معضلات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی ..نقش تعیین کننده اداره عمومی جامعه و سامان دهی مردم در مشارکت های اجتماعی، سیاسی، نظامی و...می باشد.



اضافه کردن دیدگاه جدید

  

Xتبلیغات