شناسه خبر : 249881
95/12/28 - 15:45 - 2017-3-18 15:45:53
مرجعیت فکری- فرهنگی حضرت زهرا(س)
نقش اجتماعی حضرت زهرا(ع) در جامعه اسلامی؛

مرجعیت فکری- فرهنگی حضرت زهرا(س)

« مقام حضرت زهرا(س) صرفا در پاسخ گویی به احکام دینی و تشریح مسائل دینی محدود نمی شد.بلکه، بسیاری از مردم در امور قضائی و اختلافات نیز به خاندان رسالت رجوع می کردند »

گروه آیین و اندیشه "فرهنگ نیوز"؛ نوع نگاه حضرت رسول اکرم(ص) در عمل و رفتار به حضرت فاطمه(س) و همچنین علم ودانش فاطمه(ع)، وی را تبدیل به مرجعیت فکری و فرهنگی در جامعه کرده بود. چنانکه علامه سید جعفر مرتضی عاملی در این باره می نویسد:«تاکیدهای مکرر و مداوم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در گفتار و رفتار، به علاوه مقام و موقعیت حضرت زهرا علیهاالسلام سبب شد تا ایشان مورد مراجعه مردم باشند و از درجه و موقعیت خاصی برخوردار گردند. چنانکه منزل ایشان پایگاه و پناهگاهی برای کسان زیادی بود که به آنجا رفت و آمد می کردند. علاوه بر زنان همسایه، دیگر بانوان مدینه نیز به آن حضرت مراجعه کرده و به منزلش رفت و آمد داشتند(ماساة الزهراء، ص53) که در این خصوص می توان موارد زیر را بیان داشت.

تشریح احکام دینی:

رسول اکرم(ص) به عنوان آخرین پیامبر، پیام الهی را دریافت کرد و تا زمانی که حیات داشت بر اساس نیاز مردم به تفسیر و تعلیم احکام دینی پرداخت. بعد از حضرت، این وظیفه بر عهده خاندان نبوت قرار گرفت. اهل بیت در طول حیاتشان به عنوان خاندان رسالت محل رجوع همه مردم از فرق مختلف بودند که در این موضوع حتی کسانی که به حقانیت اهل بیت ایمان نداشتند نیز حضور می یافتند، چنانکه بسیاری از فقهای اهل سنت در کلاس درس امام صادق(ع) حضور پیدا می کردند.

به همین سان زنان مدینه نیز به علت انتساب حضرت زهرا به پیامبر(ص) و نیز علم و داانش آن حضرت به خدمت وی می رسیدند و پرسش های شرعی خود را از محضرش می پرسیدند و ایشان نیز با صبر و حوصله به پاسخ آنها می پرداخت؛ چنانکه حضرت امام حسن عسکری (ع) در این باره می فرماید:« زنی به حضور فاطمه علیهاالسلام رسید و عرض کرد، من مادری ناتوان دارم که نسبت به مسائل و احکام نمازش دچار شبهه و اشتباهی شده است، مرا نزد شما فرستاده تا آنرا بپرسم. حضرت به پرسش او پاسخ گفت. وی مسئله ای دیگر پرسید و حضرت پاسخ گفت. پرسش سومی مطرح کرد و همین طور تا ده پرسش را مطرح کرد و حضرت نیز پاسخ گفتند. آن زن از اینکه پرسشهایش زیاد شد خجالت کشید و عرض کرد ای دختر پیامبر! شما را زحمت ندهم. حضرت فرمودند: هر وقت خواستی بیا و هر چه می خواهی بپرس(بحارالانوار، ج2، ص3).

مقام حضرت صرفا در پاسخ گویی به احکام دینی و تشریح مسائل دینی محدود نمی شد.از آنجایی که خاندان نبوت به عدل و عدالت معروف بودند، بسیاری از مردم در امور قضائی و اختلافات به آنها رجوع می کردند و آنها بر اساس کتاب خدا و سنت رسول(ص) در بین مردم قضاوت می کردند، اگرچه این رفتار از سوی حکومت های وقت قابل قبول نبود و گاها مورد اعتراض آنها قرار می گرفت.

در این باره روایتی از امام حسن عسکری نقل شده است که ایشان می فرمایند:«دو زن که در یکی از مباحث دینی با هم اختلاف داشتند، خدمت حضرت زهرا علیهاالسلام آمدند. بحث آن دو به نزاع و دعوا کشید، یکی از آن دو با ایمان بود و دیگری معاند و مخالف با اسلام. حضرت به زن مسلمان در گفتن دلایل و ادله خود کمک کرد تا بتواند مطالب حق خود را ثابت کند. او که توانست حرف خود را اثبات کند، از این جهت خیلی خوشحال شد. حضرت زهرا علیهاالسلام فرمودند: «اِنَّ فَرَحَ الْمَلائِکَةِ بِاسْتِظْهارِکِ عَلَیْها اَشَدُّ مِنْ فَرَحِکِ وَ اِنَّ حُزْنَ الشَّیْطانِ وَ مَرَدَتِهِ بِحُزْنِها اَشَدُّ مِنْ حُزْنِها؛خشنودی فرشتگان از پیروزی تو بر او بیش از خشنودی تو می باشد، چنانکه غمگین شدن شیطان و پیروانش بیش از ناراحتی و حزن  آن زن می باشد.»( الاحتجاج، طبرسی، ج1، ص18)

حضرت زهرا، الگویی در ایثار و انفاق:

در دوران ده ساله حضور مسلمانان در مکه و سپس اوایل دوران هجرت به مدینه، مسلمانان با مشکلات مختلفی از جمله مشکلات اقتصادی مواجه بودند.سالهای اول حضور مسلمانان در مدینه با تنگناهای اقتصادی روبرود بود، چنانکه انصار هر چه داشتند به دستور پیامبر (ص) در نهایت اخلاص و فداکاری با مهاجران تقسیم کردند، غنیمتهای جنگی نیز که گاهی به دست می آمد آنقدر نبود که نیاز جامعه نو پای اسلام را بر طرف سازد، پیامبر بزرگوار (ص) مسلمانان و فقرای مسلمان را بر خود و خانواده و بستگانش ترجیح می داد، و علی و فاطمه علیهماالسلام نیز در اجرای این رسالت اخلاقی، اجتماعی بیش از توان معمول بر خود سخت می گرفتند. آنها علاوه بر تحمل مشکلات طاقت فرسا، در ایثار و انفاق نیز بر همه پیشی گرفته بودند. خانه فاطمه علیهاالسلام محل مراجعه نیازمندان و فقیران بود، هر کس به آنجا مراجعت می کرد ناامید برنمی گشت، و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز در موارد زیادی نیازمندان را به ایشان ارجاع می داد( مأساة الزهراء، ج 1، ص54)

بر اساس گزارش های تاریخی در یک مورد، فردی نیازمند خدمت حضرت رسول رسید و طلب کمک کرد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «ما اَجِدُلَکَ شَیْئاً، اِنْطَلِقْ اِلی مَنْزِلِ مَنْ یُحِبُّ اللّه َ وَ رَسُولَهُ وَ یُحبُّهُ اللّه ُ وَ رَسُولُهُ، یُؤْثِرُ اللّه َ عَلی نَفْسِهِ، اِنْطَلِقْ اِلی حُجْرَةِ فاطِمَةَ؛چیزی برای تو نمی یابم، به در خانه کسی برو که هم او خدا و رسولش را دوست دارد و هم خدا و رسولش او را دوست دارند، او خدا را بر خودش مقدم می دارد، برو به خانه فاطمه علیهاالسلام« حضرت نیز آن فرد را مورد کرم و لطف خود قرار داد. در این مورد گزارش های بسیاری در سیره عملی و رفتاری حضرت وجود دارد که نیازمندان را مورد ایثار و انفاق قرار می داد. جالب است که بدانیم بیشتر این بخشش ها در زمانی صورت می گرفت که حضرت و خاندانش به آن بخشش ها نیاز مبرم داشتند.

امربه معروف و نهی از منکر در جامعه:

یکی دیگر از فعالیت های اجتماعی حضرت در جامعه در موضوع امر به معروف و نهی از منکر خود را نشان می داد که برگرفته از سنت و سیره رسول خدا و دستورات قران به پیامبر(ص) بود.پیامبر اسلام (ص) زنان را به صورت فعال وحقیقی وارد فعالیت های اجتماعی وسیاسی نمود. مشارکت زنان در فریضه امر به معروف ونهی از منکر(وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ يُطيعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيم‏). و مردان و زنان با ايمان، دوستان يكديگرند، كه به كارهاى پسنديده وا مى‏دارند، و از كارهاى ناپسند باز مى‏دارند، و نماز را بر پا مى‏كنند و زكات مى‏دهند، و از خدا و پيامبرش فرمان مى‏برند.

آنانند كه خدا به زودى مشمول رحمتشان قرار خواهد داد، كه خدا توانا و حكيم است.(توبه/71) وبیعت« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا جاءَكَ الْمُؤْمِناتُ يُبايِعْنَكَ عَلى‏ أَنْ لا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئاً وَ لا يَسْرِقْنَ وَ لا يَزْنينَ وَ لا يَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ وَ لا يَأْتينَ بِبُهْتانٍ يَفْتَرينَهُ بَيْنَ أَيْديهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لا يَعْصينَكَ في‏ مَعْرُوفٍ فَبايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيم‏» اى پيامبر، چون زنان باايمان نزد تو آيند كه [با اين شرط] با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريك نسازند، و دزدى نكنند، و زنا نكنند، و فرزندان خود را نكشند، و بچه‏هاى حرامزاده‏اى را كه پس‏انداخته‏اند  با بُهتان [و حيله‏] به شوهر نبندند، و در [كار] نيك از تو نافرمانى نكنند، با آنان بيعت كن و از خدا براى آنان آمرزش بخواه، زيرا خداوند آمرزنده مهربان است.(ممتحنه/12)

اگر چه سنت امر به معروف و نهی از منکر همواره در سیره حضرت زهرا(س) دیده می شود، با این حال این رویکرد بیشتر خود را در دوران بعد از رحلت حضرت رسول اکرم(ص) خود را نشان داد. علت این امر در این مسئله بود دین و مبانی اسلام در معرض انحراف قرار گرفته بود و عده ای براساس منافع خود دست به تحریف دین زده بودند و حق امامت علی بن ابی طالب(ع) نادیده گرفته شده بود. در چنین شرایطی حضرت(س) در جامعه بصورت فعال حضور پیدا کرده و بر در خانه های انصار و مهاجرین حاضر می شد و همچنین در مجامع عمومی بخصوص در مسجد و در خطبه فدکیه ضمن تشریح مسائل جاری و مهم امت اسلامی، به امر و نهی از منکر می پرداخت تا جلوی انحرافات جامعه گرفته شود.در فرازی از خطبه فدکیه حضرت به روشنگری جامعه پرداخته و می فرماید: «هان ای مردم! بدانید من فاطمه ام و پدرم محمّد صلی الله علیه و آله ، انتها و ابتدای کلامم یکی است؛ هرگز آنچه می گویم غلط نبوده و آنچه انجام می دهم ظلم نیست.»

نکته بارز در خطبه حضرت زهرا علیهاالسلام این است که آن حضرت با فصاحت و بلاغت خاصی به دفاع از مقام ولایت و امامت حضرت علی علیه السلام می پردازد. در فرازی از این خطبه می فرماید:

«... و چون خداوند پیامبرش را به خانه انبیا فراخواند، جایی که برگزیدگانش زندگی می کنند، خارهای نفاقتان سر برون آورد و پوشش دینتان رنگ باخت و صدای سرکرده گم راهان درآمد و پست مهره ای ذلیل و ناشناخته ظهور کرد و نازپرورده جاهلان مفسد زمزمه سر داد. پس بر دل ها و زندگی تان سوار شد ... و شما بر حق غضب کردید...».



اضافه کردن دیدگاه جدید

  

Xتبلیغات